25ste sterfdag Ede Staal. Ode aan Ede!

Welliswaar niet bij iedereen even bekend, maar toch wil ik er even bij stilstaan, vandaag (inmiddels al gisteren) was de 25ste sterfdag van Ede Staal.... In Groningen wordt deze grote muzikale kunstenaar veelal geroemd, om zijn prachtige teksten, lieddichten en karakteristieke stem. In combinatie met de ondersteuning van de klanken van een piano, weet Ede Staal bij menigeen een gevoelige snaar te raken... en zo ook bij mij.... Hoor ik een nummer van Ede Staal, dan schiet ik om heel eerlijk te zijn regelmatig vol.... Hij weet in zijn liederen een gevoel neer te zetten, wat veel Groningers hebben als zij denken aan hun provincie... Zoals jullie wel weten ben ik een geboren en getogen Groninger (Hoogezand 5 mei 1984) en ben ik trots op mijn provincie. Net als Ede, hou ik van het Groningse land... Welliswaar is het niet zo bebost als de provincie Drenthe, heeft het niet zoveel mooie heidevelden als op de Veluwe, niet de bergen die Limburg rijk is, en zeker ook niet de meren die men in Friesland aantreft, maar Groningen is Groningen... Mooi in al zijn eenvoud.... Als ik met mijn hond wandel in een natuurgebiedje dicht bij mijn huis en ik kijk tijdens een korte stop uit over de aardappel/graan en bietenvelden richting Kielwinneweer, dan denk ik geregeld aan de nummers van Ede (bijv. 'Mien eerdappelland".... Misschien verklaren jullie mij nu voor gek, maar ik denk dat Ede Staal voor veel Groningers qua liedteksten net zo'n grootheid is, als dat Boudewijn de Groot dat voor veel mensen in Nederland is. Tot slot wil ik hier nog wat Ede Staal nummers plaatsen.... Vandaag was er een hele indrukwekkende en prachtig in elkaar gezette documentaire of noem het biografie op van het leven en de liedjes van Ede... Mocht je meer over Ede Staal willen weten, dan raad ik jullie aan naar deze documentaire te kijken, want echt het is de moeite waard!

ede staal - hoogeland



(Dit nummer wordt hier in Groningen geregeld gedraaid tijdens begravenissen, en staat al jaren (lees 12 jaar) op nummer 1 in alle 50 Goud (een soort top 2000 in Groningen), het gaat over het leven van 2 oudere mensen in een huisje achter de dijk.... Van het zware bestaan dat ze leiden tot dat de oudere man overlijd.... 't het nog nooit zo donker West, of het werd altied wel weer licht...Een waarheid die staat als een huis... Ondanks dat er soms dingen gebeuren in ons leven waardoor we het niet meer zien zitten, er breken altijd weer betere tijden aan... De zon gaat altijd weer schijnen!)

Ede Staal - 't Het nog nooit zo donker west



ede staal - credo-mien bestoan



Ede Staal - Doar bluit mien eerappellaand



Zo kan ik nog wel heel veel Ede juweeltjes plaatsen hier... Maar om heel eerlijk te zijn hou ik het hier even hierbij... Om niet te sentimenteel te worden... De stem, de ondersteuning van de piano, de teksten, de beelden die ik erbij bedenk.... Het raakt mij, heel diep in mijn ziel.....


Nog wat info over Ede Staal.

Ede Ulfert Staal (Warffum, 2 augustus 1941 - Delfzijl, 22 juli 1986) was leraar Engels en streektaalzanger en -dichter. Hij is bekend geworden met door hemzelf geschreven en gezongen Groningse liedjes over het leven op het Groningse platteland. Hij heeft ook liedjes geschreven onder het pseudoniem E. Paltrams ('smartlap' achterstevoren).


Biografie: Ede Staal was de zoon van Boele Staal, een onderwijzer en NSB'er Hij trouwde met Sophia Theodora (Fieke) Spoel; samen kregen ze zes zonen. Het gezin Staal bewoonde verschillende boerderijen in de weidsheid van het Groninger landschap.

Ede Staal werd, na al in 1973 een single gemaakt te hebben, in 1981 ontdekt door Engbert Gruben, een medewerker van Radio Noord. In 1982 werd "Mien Toentje" de herkenningsmelodie van een tuinierrubriek op Radio Noord. Het liedje werd zeer populair en Ede Staal werd beschouwd als de volkszanger van Groningen. Er kwamen veel aanvragen voor optredens, maar Staal ging er zelden op in. In 1984 kwam er een plaatje met vier liedjes uit, getiteld: Man, man, man, wat 'n boudel. Zijn weinige optredens werden grote successen.

In december 1984 kwam Edes eerste LP uit, met twaalf Groningse liedjes. De plaat, met de titel Mien Toentje, werd een groot succes. Het oplagecijfer rees naar het niveau van een landelijk succes. In januari 1985 moest Staal een zware operatie ondergaan. Hij stond daardoor geruime tijd op non-actief. Pas in november dat jaar zou hij weer succesvol optreden op het Mollebone-liedjesfestival in Delfzijl. Begin 1986 kreeg Staal een vaste column in het Radio Noord-programma Sloaperstil. Zijn "vertelstertjes" werden wekelijks uitgezonden op zondagochtend, en een aantal ervan zijn verschenen in het blad "Toal en Taiken".

Terwijl zijn bekendheid toenam, bleek dat Staal aan longkanker leed. Op 22 juli 1986 overleed hij, na een korte maar succesvolle artistieke carrière, in zijn boerderij aan de Farmsumerweg onder Delfzijl. In die plaats werd hij ook begraven.

Postuum:Op 4 oktober 1986 kwam postuum zijn tweede LP uit (As vaaier woorden). Staal had in de laatste maanden van zijn leven nog een belangrijk aandeel gehad in de voorbereidingen. Bij de uitreiking van het eerste exemplaar aan zijn vrouw Fieke, werd tevens een prijs ingesteld (fl. 5000) die tweejaarlijks zal worden toegekend aan iemand die zich (niet beroepsmatig) bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de streektaal in relatie tot de radio. Diezelfde dag werd de K. ter Laan Prijs (van stichting 't Grunneger Bouk) postuum aan Staal toegekend. De tweede LP werd net zo'n groot succes als de eerste. De poëtische liedjes zijn vaak melancholiek van sfeer; ze bevatten alledaagse observaties die op lichte toon worden verbonden met humoristische en ernstige bespiegelingen.

Staal heeft al tijdens zijn leven maar zeker sinds zijn dood een cultstatus verworven. Van zijn cd's zijn enkele honderdduizenden exemplaren verkocht en zijn liedjes in het Groningse dialect worden nog vaak gedraaid in regionale radio-uitzendingen.

Zijn muziek kreeg landelijke en zelfs internationale bekendheid doordat enkele nummers te horen waren in de film De Poolse bruid. In 2001 werd in Delfzijl een standbeeld van de zanger onthuld. Het is een door de Groninger kunstenaar Chris Verbeek ontworpen en vervaardigde 10 meter hoge conische zuil met daarom gewikkeld een roestvrij stalen band met de tekst van het lied Credo - Mien bestoan.

Ik wait, der is 'n tied van komen,
En ook 'n tied van goan,
En alles wat doar tussen ligt,
Ja, dat is mien bestoan.
Ede Staal heeft samen met Klaas Staal uit Veendam (geen familie) het muzieklabel Mollebone Music opgericht. De naam verwijst naar de bijnaam van de inwoners van de stad Groningen: Molleboon (soort tuinboon).

Op 6 november 1996 heeft de RVU de door David Blitz geregisseerde televisiedocumentaire Ede Staal uitgezonden. De documentaire draagt als ondertitel: Een portret van de Groningse volkszanger Ede Staal.
Trivia: Ook in Nieuwe Statenzijl, waar Ede Staal een tijdlang woonde, staat een monument voor hem. De tekst van het lied dat hij over het gehucht schreef is op een plaquette bij de sluis aangebracht.
In 2003 heeft de Limburger Paul van Loo met instemming van Staals weduwe een aantal van zijn liedjes vertaald in het Limburgs en op CD uitgebracht.
In 2006 is één van zijn liedjes, Termunterziel, in het Japans vertaald en door het Hansen Nippon-maru Male Choir uitgevoerd in Yokohama.
In november 2007 probeerde het Dagblad van het Noorden Ede Staal in de Top 2000 van Radio 2 te krijgen met het lied Het het nog nooit zo donker west. Op 20 november maakte Radio 2 bekend het nummer niet in de Top 2000 op te nemen. "De actie sloeg zo aan dat Ede Staal in de top 10 van de Top 2000 dreigde te komen. Het is niet de bedoeling nummers, die – met alle respect – niemand buiten het Noorden kent, zo te pushen. Dan word je speelbal van georganiseerde acties", aldus Radio 2.
Zijn neef Roon Staal is ook zanger en pianist. Hij maakte in 2000 de single Help me through the night (van Ede Staal). Op zijn album The silence of light, dat in 2011 uitkomt, zal een werk van Ede Staal staan: When the waves are too high.
Arriva heeft een van haar Spurt-treinstellen vernoemd naar Ede Staal.

Ik verklaar je niet voor gek. Dit is hele mooie muziek!

Ben nooit ogevoed met Gronings, maar mijn "roots" liggen wel in "Stad".
Ik heb meer met het Grunnegers dan met het Drents vreemd genoeg.

Enkele favorieten:








PS: hest mooi doan, Poedie!